QuyGia.comQuý Giá
Gốm sứ, đồ đồng, đồ gỗ

Bộ bát đĩa, ấm chén sứ cũ trong nhà có giá trị không: đánh giá trước khi chia, bán

Bộ bát đĩa, ấm chén sứ cũ của ông bà có giá trị đến đâu: độ đủ bộ, xuất xứ xưởng, dấu dùng, men vẽ tay hay in, và nên bán cả bộ hay tách lẻ.

Old wooden kitchen cabinet with glass doors in a Hai Phong family home, a woman seen from behind lifting a stack of white porcelain plates, afternoon light from a side window

Phần lớn bộ bát đĩa, bộ ấm chén sứ cũ trong các gia đình Việt có giá trị sử dụng và giá trị kỷ niệm nhiều hơn giá trị sưu tầm, nhưng có một số bộ thật sự được người chơi tìm. Khác biệt nằm ở ba điều: bộ còn đủ bao nhiêu phần, do đâu làm ra và làm theo cách nào (vẽ tay hay in hình), và tình trạng sau bao năm dùng. Một bộ đủ, của xưởng có tiếng, ít dấu dùng có thể được nhìn rất khác một bộ thiếu nửa số chén, xước dao khắp lòng đĩa.

Bài này giúp bạn đánh giá bộ đồ sứ trong tủ trước khi chia cho con cháu, mang biếu, hay tính chuyện bán. Trang không đưa con số giá; mục tiêu là để bạn biết nhìn vào đâu, ghi chép gì, và tránh vài quyết định làm mất giá không cần thiết như tách bộ, đánh bóng viền vàng, hay bán vội cho người đến hỏi mua cả tủ.

Vì sao bộ đồ sứ khác hẳn món lẻ khi định giá

Một bộ đồ ăn hay bộ ấm chén được thiết kế như một tổng thể: cùng hoa văn, cùng dáng, cùng màu men, nhiều kích cỡ ăn khớp với nhau. Khi còn đủ, nó có giá trị như một đơn vị, vì người mua có thể đem ra dùng hoặc bày ngay. Khi thiếu, người mua phải đi tìm từng món bù vào, mà tìm được món cùng mẫu, cùng đợt sản xuất, cùng sắc men là việc mất thời gian và không chắc thành.

Vì vậy giá của một bộ thường không tỉ lệ thuận với số món còn lại. Ví dụ giả định: một bộ ấm chén gồm ấm, sáu chén, đĩa lót và khay. Mất một chén, bộ vẫn được coi là gần đủ và bị trừ không nhiều. Mất ấm thì bộ gần như mất "linh hồn", phần chén còn lại chỉ được tính như chén lẻ. Món chính của bộ — ấm trong bộ trà, liễn và đĩa lớn trong bộ đồ ăn — mang phần lớn giá trị.

Điều này cũng giải thích vì sao người mua đến nhà thường hỏi "có đủ bộ không" trước tiên. Nếu nhà bạn còn món nào của bộ cất ở chỗ khác, ở nhà người thân, hãy gom lại và đếm trước khi cho ai xem. Một bộ được giới thiệu là thiếu, sau đó lại "tìm thấy" thêm món, thường khiến người mua nghi ngờ hơn là vui mừng.

Các nhóm bộ đồ sứ hay gặp trong nhà người Việt

Đồ sứ trong tủ của các gia đình Việt thường rơi vào vài nhóm lớn. Mỗi nhóm có nhóm người tìm khác nhau và cách nhìn giá trị khác nhau. Bảng dưới mô tả theo nguyên lý; việc món nhà bạn thuộc nhóm nào cần người có kinh nghiệm xác nhận.

NhómĐặc điểm thường thấyAi hay quan tâm
Sứ châu Âu, sứ Nhật theo đường buôn bán thời trướcDấu xưởng in hoặc vẽ dưới đáy, bộ đồ ăn nhiều món, viền vàngNgười sưu tầm sứ nước ngoài, người trang trí nhà theo phong cách xưa
Sứ Trung Hoa dùng trong gia đình khá giả xưaẤm chén, đĩa, bát vẽ lam hoặc nhiều màu, có khi có chữNgười chơi trà, người sưu tầm sứ Trung Hoa
Gốm sứ trong nước thế kỷ XXBát đĩa, ấm chén của các lò và nhà máy trong nước, nhiều mẫu quen mắtNgười hoài niệm, quán cà phê, nhà hàng trang trí kiểu xưa
Bộ quà tặng, quà cưới vài chục năm gần đâyHộp còn mới, ít dùng, mẫu sản xuất số lượng lớnChủ yếu người mua để dùng, ít người sưu tầm

Nhóm cuối cùng là nhóm hay gây thất vọng nhất: món đồ còn mới, có hộp, gia đình giữ gìn cẩn thận, nhưng vì sản xuất số lượng rất lớn nên thị trường đồ cũ không trả cao. Giá trị thật của nó nằm ở việc dùng, hoặc ở kỷ niệm của gia đình.

Vẽ tay hay in hình, xưởng nào làm: hai câu hỏi người mua sẽ hỏi

Vẽ tay được nhìn khác in hình. Hoa văn vẽ tay có nét đậm nhạt, có chỗ lệch nhẹ giữa các món trong cùng bộ; hoa văn in hay dán decal thì đều tăm tắp. Cả hai đều có thể đẹp, nhưng ở cùng một thời kỳ và cùng một nơi làm ra, đồ vẽ tay thường được trả cao hơn vì công sức và tính riêng của mỗi món.

Dấu xưởng dưới đáy. Nhiều bộ sứ có dấu xưởng, dấu nhà máy hay chữ ký hiệu dưới đáy. Dấu này giúp khoanh vùng nơi làm và đôi khi cả giai đoạn, vì xưởng thường đổi kiểu dấu theo thời gian. Bạn chỉ cần chụp rõ dấu ở từng món và xem các món trong bộ có cùng dấu không; việc tra cứu và xác nhận để người có chuyên môn làm.

Mẫu hoa văn được ưa. Một số mẫu hoa văn được làm trong thời gian ngắn hoặc gắn với ký ức của nhiều người, nên có nhóm người tìm riêng. Ngược lại, mẫu quá phổ biến thì dễ thay thế, khó lên giá.

Lô sản xuất có đồng đều không. Một bộ được gom từ nhiều bộ khác nhau thường lộ ra ở sắc men, độ trắng của xương, độ đậm của hoa văn. Bộ đồng đều từ một lô được đánh giá cao hơn bộ ghép, dù đếm đủ số món.

Dấu dùng và tình trạng của đồ ăn uống

Đồ ăn uống được dùng hằng ngày nên tình trạng của nó khác đồ trang trí. Khi xem lại bộ sứ trong tủ, bạn ghi chép từng loại dấu sau, vì người mua sẽ xem đúng những chỗ này.

  • Vết xước dao, xước thìa trong lòng đĩa, lòng bát: dấu dùng bình thường nhưng càng dày càng trừ giá, nhất là với đĩa bày.
  • Viền vàng, viền bạch kim bị mòn, bong: rất hay gặp ở bộ đồ ăn cũ. Đừng tự tô lại bằng nhũ; viền tô lại thường bị người mua coi là hỏng thêm.
  • Ố màu trong lòng chén trà, vết cặn trong ấm: với người chơi trà, một số vết ố tự nhiên được chấp nhận; vết ố do ngâm hoá chất tẩy rồi loang thì không.
  • Sứt mép, mẻ vòi ấm, nứt quai: mẻ vòi và nứt quai ở ấm bị trừ nặng vì là chỗ yếu, dễ hỏng tiếp khi dùng.
  • Nắp không đúng thân: ấm, liễn, hũ bị thay nắp từ món khác. Nắp lệch màu, lệch hoa văn làm cả món mất giá.
  • Hộp, khay, giá theo bộ: nếu còn hộp gốc hay khay theo bộ, giữ lại cả, kể cả khi hộp đã cũ.

Một lưu ý về sức khoẻ: một số loại men và màu vẽ trên men của đồ sứ cũ có thể chứa kim loại nặng. Đồ sứ cũ, nhất là có màu vẽ trên men, nên ưu tiên dùng để bày; nếu muốn dùng ăn uống hằng ngày, bạn nên hỏi người có chuyên môn hoặc dùng bộ mới cho bữa ăn thường xuyên.

Bộ ấm chén trong mắt người chơi trà: thêm vài tiêu chí riêng

Bộ ấm chén có một nhóm người mua khác hẳn người sưu tầm đồ trang trí: người chơi trà. Họ không chỉ nhìn ấm chén như một món để bày mà như một dụng cụ để dùng, nên họ hỏi những câu rất cụ thể. Ấm rót có ngọt nước không, có nhỏ giọt ở vòi không. Nắp có khít không, có lỗ thông hơi không. Lòng chén có trắng để xem màu nước không, thành chén mỏng hay dày, miệng chén có loe vừa môi không. Một bộ đẹp mắt nhưng ấm rót rớt nước sẽ bị người chơi trà trả thấp, dù người sưu tầm đồ trang trí có thể không để ý.

Kích thước ấm cũng quan trọng với nhóm này. Ấm nhỏ dùng cho hai, ba người thường được ưa hơn ấm lớn kiểu tiếp khách đông. Số chén đi kèm, chén quân và chén tống, đĩa lót hay thuyền đựng ấm theo bộ đều được tính tới. Nếu bộ của nhà bạn từng được dùng pha trà nhiều năm, lớp màu trà ngả nhẹ trong lòng ấm thường không làm người chơi trà khó chịu; điều họ ngại là mùi lạ, vết ố loang do ngâm chất tẩy, hay vết cặn bị cạo làm xước men.

Vì vậy trước khi giới thiệu một bộ ấm chén, bạn có thể thử rót nước sạch vài lần, quan sát vòi ấm, nắp ấm và ghi lại. Đó là thông tin người chơi trà muốn biết, và nói trước điều đó cho thấy bạn hiểu món đồ mình đang giữ.

Chia cho con cháu hay bán: giữ bộ nguyên vẹn là lợi cho cả nhà

Khi bố mẹ, ông bà để lại một bộ đồ sứ, cách chia thường thấy là mỗi người cầm vài món làm kỷ niệm. Về tình cảm, cách này dễ hiểu. Về giá trị, nó làm cả bộ rơi xuống thành nhiều món lẻ, và gần như không bao giờ gom lại được. Nếu bộ đồ có thể là đồ được người sưu tầm tìm, gia đình nên bàn trước: giữ nguyên bộ cho một người và bù cho những người khác bằng cách khác, hoặc cùng nhau bán cả bộ rồi chia phần.

Nếu các thành viên muốn mỗi người giữ một phần, có một cách dung hoà là chia những món ít ảnh hưởng tới bộ, ví dụ chén lẻ dư ra, còn giữ những món chính ở cùng một nhà. Mọi thoả thuận nên được viết ra giấy, có đủ chữ ký, kèm ảnh từng món, để sau này không ai thắc mắc món nào đi đâu. Nếu có tranh chấp thừa kế mà các bên chưa thống nhất, hãy hỏi luật sư trên AI Cố Vấn thay vì để chuyện kéo dài.

Nếu quyết định bán, cân nhắc hai hướng: bán cả bộ cho một người mua, hoặc bán tách từng món. Bán cả bộ thường nhanh hơn và giữ được giá của các món chính. Bán tách đôi khi thu về tổng nhiều hơn nếu có món đặc biệt được tìm riêng, nhưng bạn sẽ còn lại những món khó bán. Với đa số gia đình không có thời gian theo dõi từng người mua, bán cả bộ là lựa chọn đỡ mệt.

Lập danh mục bộ đồ sứ trong một buổi chiều

Làm danh mục trước khi cho ai xem là cách tự bảo vệ mình. Bạn không cần biết về sứ; chỉ cần cẩn thận và có một chiếc điện thoại chụp ảnh.

  1. Trải khăn dày trên bàn, lấy từng món ra, không xếp chồng lên nhau để tránh va chạm.
  2. Đếm và nhóm theo loại: ấm, chén, đĩa lót, bát, đĩa các cỡ, liễn, khay. Ghi số lượng từng loại.
  3. Chụp một ảnh cả bộ bày cạnh nhau, rồi chụp từng loại, rồi chụp đáy của một món mỗi loại cho thấy dấu xưởng nếu có.
  4. Đi qua từng món, ghi vết hỏng theo danh sách ở mục trên. Món nào có vết, chụp cận vết đó.
  5. Ghi những gì gia đình nhớ: bộ có từ khi nào, ai mua hay được tặng, có từng bị bổ sung món nào không.
  6. Cất lại theo nhóm, chèn giấy mềm giữa các đĩa, ghi danh mục ra một tờ giấy để trong tủ và một bản lưu trên điện thoại.

Danh mục này dùng được cho nhiều việc: khi chia trong gia đình, khi mời người đến xem, khi mua bảo hiểm cho đồ trong nhà, hay đơn giản là để biết bộ đồ của mình đang còn đủ hay đã thất lạc dần qua các lần dọn nhà.

Câu hỏi thường gặp

Bộ ấm chén thiếu một vài chén có còn giá trị không?

Vẫn còn, nhưng thấp hơn bộ đủ. Mức trừ tuỳ món thiếu: thiếu chén thường bị trừ ít hơn thiếu ấm. Ấm là món chính của bộ trà, mất ấm thì phần còn lại chủ yếu được tính như chén lẻ. Nếu biết món thiếu đang ở đâu trong gia đình, gom lại trước khi bán.

Có nên tô lại viền vàng bị mòn cho bộ đĩa đẹp hơn không?

Không nên. Viền tô lại bằng nhũ hay sơn thường bị người mua coi là đồ đã bị can thiệp, giá còn thấp hơn khi để mòn tự nhiên. Nếu bộ đồ có giá trị, cứ để nguyên và ghi rõ tình trạng mòn khi giới thiệu.

Bộ sứ quà cưới còn nguyên hộp, chưa dùng lần nào có đắt không?

Thường không cao như gia đình mong đợi, vì loại bộ này thường được sản xuất số lượng lớn và còn nhiều trên thị trường. Giá trị của nó chủ yếu là giá trị sử dụng. Việc còn hộp và chưa dùng giúp dễ bán hơn, nhưng hiếm khi biến nó thành đồ sưu tầm.

Đồ sứ cũ có dùng để ăn uống hằng ngày được không?

Một số men và màu vẽ trên men của đồ sứ cũ có thể chứa kim loại nặng. Với đồ có màu trên men, nên ưu tiên để bày. Nếu muốn dùng hằng ngày, hãy hỏi người có chuyên môn về vật liệu, hoặc dùng bộ mới cho bữa ăn thường xuyên và giữ bộ cũ cho dịp đặc biệt.

Người đến hỏi mua cả tủ đồ sứ cũ một lần có nên bán không?

Bạn nên làm danh mục và hỏi thêm ít nhất một người khác trước. Người mua cả tủ thường trả theo món ít giá trị nhất và tính lời ở những món tốt nhất. Có danh mục và ảnh, bạn sẽ biết món nào cần hỏi kỹ trước khi đồng ý.

Chia bộ đồ sứ thừa kế thế nào để không mất giá?

Cách giữ giá trị nhất là giữ nguyên bộ cho một người và bù cho những người khác bằng phần khác, hoặc bán cả bộ rồi chia tiền. Thoả thuận nên viết ra có chữ ký và ảnh kèm. Nếu các bên chưa thống nhất, nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138