Giá chào bán là con số người bán mong nhận, còn giá chốt là con số hai bên thật sự trao tay; với đồ cổ và đồ sưu tầm, hai con số này có thể cách nhau rất xa. Người mới tìm giá thường gom vài tin rao, lấy trung bình rồi coi đó là giá trị món đồ của mình. Cách làm ấy gần như luôn cho ra một con số cao hơn mức thị trường chịu trả, và khi đem bán thật thì người giữ đồ thất vọng, nghi người mua ép giá.
Bài này giải thích vì sao giá chào thường cao, các loại con số hay gặp khi đi hỏi giá, chỗ có thể tìm dấu vết của giá chốt, và cách quy một loạt giá chào về một khoảng giá có cơ sở. Bài không nêu giá cụ thể của món nào; mọi ví dụ đều là ví dụ giả định và chỉ so tương đối.
Giá chào là lời mời, giá chốt là việc đã xảy ra
Một tin rao, một món bày trên kệ có gắn giá hay một câu báo giá qua tin nhắn đều là lời mời người mua bước vào thương lượng. Người bán đặt con số ấy theo kỳ vọng của mình: họ nghĩ món đồ đáng như thế, họ cần bù lại tiền đã bỏ ra, hoặc đơn giản họ muốn xem có ai cắn câu không. Chưa có ai trả tiền cho con số đó, nên nó chỉ cho bạn biết người bán nghĩ gì, chưa cho bạn biết thị trường chấp nhận gì.
Giá chốt thì khác. Đó là con số mà một người mua có tiền thật, sau khi xem đồ và cân nhắc, đã đồng ý trả, và người bán đã đồng ý nhận. Nó đã đi qua hai lớp sàng lọc là sự sẵn lòng của người mua và sự chấp nhận của người bán. Vì vậy, khi định giá đồ sưu tầm, một giá chốt đáng tin thường nặng ký hơn cả chục tin rao.
Cái khó là giá chốt hiếm khi được công bố. Giao dịch đồ cổ trong nước phần lớn diễn ra trực tiếp hoặc qua tin nhắn riêng, hai bên ít khi muốn người khác biết mình mua bán bao nhiêu. Thứ còn lại trên mạng và ở chợ chủ yếu là giá chào. Hiểu điều này là bước đầu tiên để không tự lừa mình bằng những con số đẹp.
Vì sao giá chào thường cao hơn giá chốt
Chừa chỗ để mặc cả. Ở chợ đồ cũ và trong nhiều nhóm mua bán, người mua mặc định sẽ trả bớt. Người bán biết vậy nên đặt giá chào cao hơn mức họ sẵn sàng nhận, để sau khi bớt vẫn còn ở mức mong muốn. Khoảng chừa này tuỳ người, tuỳ chỗ và tuỳ món, không có tỉ lệ cố định nào để trừ.
Thả neo để kéo kỳ vọng của người mua. Con số đầu tiên người mua nghe thấy thường thành mốc để họ so. Người bán có kinh nghiệm đặt giá chào cao để mọi lời trả sau đó xoay quanh một mốc cao. Khi bạn gom giá chào làm giá tham khảo, bạn đang gom những cái neo này.
Người bán chưa cần tiền. Người giữ đồ không vội bán có thể treo giá cao rất lâu. Tin rao vẫn nằm đó, nhưng không ai mua. Nhìn từ ngoài, bạn chỉ thấy con số chứ không thấy nó đã nằm im bao nhiêu tháng.
Đồ ký gửi đã cộng sẵn phần của bên nhận gửi. Món bày ở cửa hàng ký gửi mang giá đã gồm phần trăm hoa hồng và chi phí trưng bày. Nếu bạn là chủ món tương tự và tự bán, phần ấy không thuộc về bạn, nên con số trên kệ không phải con số bạn nhận.
Giá chào để thăm dò. Có người đăng giá rất cao chỉ để xem phản ứng, hoặc đăng "giá thiện chí liên hệ" để gom người hỏi rồi mới báo giá theo từng người. Loại tin này gần như vô dụng khi tìm giá tham khảo.
Người bán nhầm giá trị tình cảm với giá thị trường. Món đồ của ông bà, món mình đã giữ nhiều năm thường được định cao hơn hẳn mức người lạ chịu trả. Điều đó hoàn toàn dễ hiểu về mặt tình cảm, nhưng không nên đưa vào bảng giá tham khảo.
Các loại con số hay gặp khi đi hỏi giá
Mỗi con số dưới đây trả lời một câu hỏi khác nhau. Gọi đúng tên từng loại giúp bạn biết nên tin nó tới đâu khi ghép thành giá tham khảo.
| Loại con số | Ai đặt ra | Độ tin khi tham khảo | Cần lưu ý |
|---|---|---|---|
| Giá chào trên tin rao | Người bán | Thấp | Chỉ cho biết kỳ vọng, chưa ai trả |
| Giá chào có hạ dần theo thời gian | Người bán | Trung bình | Mức hạ cuối cho biết chỗ người bán bắt đầu chịu nhận |
| Giá trả của người mua | Người mua | Trung bình | Lời trả thăm dò thường thấp hơn mức họ sẵn lòng |
| Giá chốt giao dịch riêng | Hai bên | Cao nếu kiểm được | Hiếm khi công bố, hay bị kể lại sai |
| Giá gõ búa ở phiên đấu giá | Phiên đấu | Cao | Phải biết đã gồm phí người mua hay chưa |
| Câu "có người trả" kể lại | Người kể | Rất thấp | Không kiểm được ai trả, trả thật hay chỉ hỏi |
Bảng này không xếp hạng ai đúng ai sai. Nó chỉ nhắc rằng con số càng gần với một lần tiền thật đổi chủ thì càng đáng dùng làm mốc, còn con số chỉ nằm trong đầu một bên thì nên ghi lại nhưng đánh dấu là yếu.
Tìm dấu vết của giá chốt ở đâu
Nguồn giá chốt rõ ràng nhất là kết quả đấu giá đã công bố, vì phiên đấu có quy chế và con số được ghi lại. Nhưng không phải mảng sưu tầm nào cũng có phiên đấu, và đồ trong nước lên sàn đấu có tổ chức không nhiều. Với phần lớn món đồ, bạn phải lần dấu vết gián tiếp.
Dấu vết gián tiếp đầu tiên là những tin rao biến mất. Khi một tin rao đứng lâu rồi được đánh dấu đã bán, bạn không biết giá chốt, nhưng biết giá chào cuối cùng trước khi bán. Nếu người bán đã hạ giá vài lần, mức hạ cuối thường gần với chỗ có người chịu mua hơn mức chào đầu. Dấu vết thứ hai là những người đã mua món tương tự: hỏi nhẹ nhàng, không ép, nhiều người sẵn lòng nói khoảng giá họ đã trả nếu bạn không hỏi để bán lại cho họ.
Dấu vết thứ ba nằm trong chính sổ ghi của bạn. Người chơi lâu năm thường ghi lại mỗi lần mua, bán, đổi, kèm tình trạng món đồ. Sau vài năm, cuốn sổ ấy trở thành nguồn giá chốt đáng tin nhất mà họ có, vì họ biết rõ hoàn cảnh từng lần giao dịch. Nếu bạn mới bắt đầu, nên tập thói quen ghi ngay từ món đầu tiên.
Cuối cùng, hãy chấp nhận rằng có những món bạn không tìm được giá chốt nào. Khi đó, khoảng giá bạn đưa ra cần rộng hơn và ghi rõ là dựa trên giá chào đã điều chỉnh, không phải trên giao dịch thật.
Đọc một tin rao như người trong nghề
Trước khi chép con số của một tin rao vào sổ, nên nhìn thêm những chi tiết quanh nó. Chúng cho biết con số ấy gần hay xa giá chốt.
- Ngày đăng và số lần đăng lại. Tin đã đăng lại nhiều lần với cùng mức giá là dấu hiệu giá đang cao so với người mua.
- Lịch sử hạ giá. Giá chào đi xuống theo từng tháng cho thấy người bán đang dò đáy; mức cuối có giá trị tham khảo hơn mức đầu.
- Cụm từ đi kèm. Những câu như "giá thiện chí", "để lại cho người hiểu đồ", "giao lưu" thường có nghĩa là người bán chưa chốt được giá trong đầu.
- Ảnh và mô tả tình trạng. Tin không có ảnh đáy, ảnh chỗ sứt hay chỗ sửa thì con số đang gắn với một tình trạng bạn chưa biết.
- Người đăng là ai. Người buôn chuyên nghiệp, người chơi thanh lý bớt đồ và người thừa kế đăng bán đồ của gia đình đặt giá theo ba logic rất khác nhau.
- Bình luận bên dưới. Có người hỏi mua nhưng không chốt, có người chê giá; những phản hồi này cho bạn cảm giác về độ xa giữa giá chào và mức người xem chịu trả.
- Món đó có xuất hiện ở chỗ khác không. Cùng một món đăng ở nhiều nơi với giá khác nhau là chuyện thường; ghi mức thấp nhất bạn thấy, kèm nguồn.
Quy một loạt giá chào về khoảng giá có thể chốt
Không có công thức trừ một tỉ lệ cố định. Cách làm dưới đây giúp bạn đi từ những con số rời rạc tới một khoảng giá có giải thích.
- Gom tin rao của những món thật sự tương tự, ghi ngày thấy tin, nơi đăng, mô tả tình trạng và giá chào.
- Loại các tin thăm dò, tin không ảnh, tin mà món đồ khác hẳn món của bạn về loại hay tình trạng.
- Đánh dấu tin đã đứng lâu không bán và tin đã biến mất hoặc ghi đã bán; với tin đã bán, ghi mức giá chào cuối.
- Nếu có bất kỳ giá chốt nào kiểm được, từ đấu giá hay từ người đã mua, đặt nó cạnh các giá chào để thấy độ chênh trong chính mảng này.
- Dùng độ chênh vừa thấy để kéo các giá chào xuống thành một khoảng; nếu không có giá chốt nào, để khoảng rộng hơn và ghi rõ lý do.
- Ghi kết luận bằng lời, ví dụ: khoảng giá có thể chốt nằm dưới phần lớn giá chào, gần với mức hạ cuối của các tin đã bán.
Ví dụ giả định: bạn thấy năm tin rao bình trà cùng loại, ba tin đứng nhiều tháng không bán, hai tin biến mất sau khi người bán hạ giá. Khoảng giá hợp lý cho bình của bạn nằm quanh mức hạ cuối của hai tin đã đi, thấp hơn rõ rệt so với ba tin đứng im, chứ không phải trung bình cộng của cả năm.
Ba hiểu lầm khiến người giữ đồ tự định giá quá cao
Lấy tin rao cao nhất làm mốc. Tin rao cao nhất thường là tin ít người mua nhất. Nó dễ nhớ, dễ chụp màn hình gửi cho người nhà, nên hay trở thành mốc kỳ vọng của cả gia đình. Khi đem bán, con số ấy làm mọi lời trả đều trông như ép giá.
Tin rằng giá trên mạng là giá đã có người trả. Một bài đăng nhiều lượt thích và bình luận khen không có nghĩa là có người chuyển tiền. Đồ đẹp thu hút người xem, nhưng người xem và người mua là hai nhóm khác nhau.
Coi giá bán lẻ của người buôn là giá bán lại của mình. Người buôn có cửa hàng, có khách quen, có uy tín bảo đảm món đồ và chịu tiền vốn nằm trong hàng. Giá họ bán cho khách lẻ đã gồm tất cả những thứ đó. Người giữ đồ bán lẻ một món sẽ thường nhận mức thấp hơn, và điều này là bình thường chứ không phải bị thiệt.
Hệ quả khi bỏ qua ba điều trên. Người bán treo giá quá cao, món đồ đứng lâu, ai cũng thấy nó đứng lâu, và chính việc đứng lâu ấy làm người mua nghi có vấn đề. Đến lúc hạ giá, mức chốt có khi còn thấp hơn nếu ngay từ đầu đặt một giá chào sát thực tế.
Câu hỏi thường gặp
Giá chào bán đồ cổ thường cao hơn giá chốt bao nhiêu?
Không có tỉ lệ chung. Khoảng chênh tuỳ mảng sưu tầm, tuỳ nơi bán, tuỳ người bán có cần tiền hay không. Cách đáng tin hơn là tìm vài giá chốt kiểm được trong chính mảng đó rồi so với giá chào để thấy độ chênh thật.
Có nên lấy trung bình các tin rao làm giá trị món đồ không?
Không nên. Trung bình các tin rao chỉ là trung bình kỳ vọng của người bán, gồm cả những tin treo giá cao không ai mua. Nên loại tin thăm dò, ưu tiên tin đã bán và mức hạ cuối, rồi đưa ra một khoảng giá kèm lý do.
Tin rao đã ghi "đã bán" có cho biết giá chốt không?
Thường không cho biết trực tiếp, vì người bán ít khi ghi số tiền thật. Nhưng giá chào cuối trước khi bán và thời gian tin đứng là hai dấu vết hữu ích. Tin bán nhanh ở mức chào cho thấy mức đó không quá cao so với người mua.
Tại sao người buôn trả thấp hơn nhiều so với giá họ bày bán?
Người buôn phải chịu vốn nằm trong hàng, chi phí cửa hàng, rủi ro món đồ đứng lâu và trách nhiệm với khách. Phần chênh giữa giá mua vào và giá bán ra là để bù cho những thứ đó. Vì vậy giá bày bán của họ không phải mức bạn nhận khi bán cho họ.
Không tìm được giá chốt nào thì làm sao định giá?
Khi đó chỉ nên đưa ra một khoảng rộng, dựa trên giá chào đã loại tin nhiễu và kéo xuống theo dấu hiệu tin đứng lâu, tin hạ giá. Ghi rõ khoảng đó dựa trên giá chào, để người đọc biết độ tin còn thấp và cần dò thêm.
Giá chào trên mạng có dùng được để mua món đồ không?
Dùng được như điểm bắt đầu thương lượng, không nên coi là giá phải trả. Khi đi mua, nên biết trước khoảng giá chốt của món tương tự để trả có cơ sở. Chuyện mặc cả tại chợ và hỏi người bán đã có nhiều bài hướng dẫn riêng về góc người mua.