QuyGia.comQuý Giá
Định giá theo từng mục đích

Định giá đồ cổ để làm gì: một món đồ, nhiều mức giá tuỳ theo mục đích

Cùng một món đồ cổ có giá bán gấp, giá bán thong thả, giá bảo hiểm, giá chia trong nhà. Hiểu vì sao chúng lệch nhau để hỏi đúng trước khi ước giá.

Elderly man and adult daughter seated at a wooden table in a Hanoi tube house, a celadon bowl between them, hands gesturing, faces out of frame, warm lamp light

Một chiếc bình gốm cũ trong nhà không có một mức giá duy nhất: giá khi cần bán trong tuần khác giá khi chờ được vài tháng, khác giá khai bảo hiểm, khác mức các anh chị em dùng để chia nhau. Những mức đó không mâu thuẫn. Mỗi mức trả lời một câu hỏi khác, và người hỏi giá thường quên nói mình đang hỏi câu nào.

Bài này đặt nền cho cả loạt bài định giá theo mục đích của Quý Giá: bốn cơ sở giá hay gặp, mỗi mục đích nghiêng về cơ sở nào, vì sao thời điểm và nơi bán cũng nằm trong mức giá, và cách ghi mục đích lên tờ ước giá để người sau đọc không hiểu nhầm. Bài không đưa con số; mọi ví dụ là ví dụ giả định và chỉ so cao thấp tương đối.

Vì sao câu "món này đáng bao nhiêu" luôn thiếu một vế

Khi mang một món đồ xưa đi hỏi, người ta hay hỏi gọn: món này đáng bao nhiêu. Người được hỏi, nếu thật thà, sẽ hỏi lại: đáng bao nhiêu với ai, bán ở đâu, trong bao lâu. Người mua đồ để bán lại trả một mức, người sưu tầm đang thiếu đúng món đó trả mức khác, công ty bảo hiểm tính theo chi phí kiếm được món tương đương, còn anh chị em trong nhà thì cần một mức mà ai cũng thấy công bằng. Cả bốn đều là giá của cùng một chiếc bình.

Thiếu vế mục đích, câu trả lời dễ thành cãi nhau. Ví dụ giả định: người cha nhờ một người quen xem chiếc lư đồng, người quen buông một mức khá cao vì nghĩ tới giá chào trong cửa hàng. Mấy tháng sau người con cần tiền, mang lư đi bán thì chỉ được trả thấp hơn nhiều, và cả nhà nghĩ mình bị ép. Thật ra cả hai mức đều có lý: một mức là giá người bán lẻ chào khách, một mức là giá người mua lại trả cho chủ nhà khi chủ nhà cần bán ngay.

Vì vậy, việc đầu tiên trong bất kỳ lần ước giá nào là nói rõ mục đích. Một câu như "ước giá để chia trong nhà, không định bán" hay "ước giá để khai bảo hiểm cho cả tủ đồ" đã đổi hẳn cách người xem tính toán. Người có nghề nghe câu đó sẽ biết phải nghĩ theo hướng nào; người chưa có nghề nghe câu đó cũng bớt được việc so một mức giá dùng cho việc này với một mức dùng cho việc khác.

Bốn cơ sở giá hay gặp khi nói về đồ cổ, đồ sưu tầm

Các tài liệu định giá dùng nhiều thuật ngữ, nhưng với đồ sưu tầm trong gia đình, gom lại bốn cơ sở là đủ dùng. Bảng dưới mô tả từng cơ sở bằng lời thường.

Cơ sở giáTrả lời câu hỏiThường cao hay thấp so với nhau
Giá thị trường (bán thong thả)Một người mua hiểu biết và một người bán không bị ép, có đủ thời gian chào hàng, sẽ gặp nhau ở mức nàoMức giữa, dùng làm mốc so
Giá thanh lý (bán gấp)Phải đổi món đồ ra tiền trong thời gian ngắn thì người có sẵn tiền chịu trả bao nhiêuThấp hơn giá thị trường, có khi thấp hơn nhiều
Giá thay thếNếu món đồ mất hay vỡ, phải bỏ ra bao nhiêu để kiếm một món tương đương về loại, tuổi, tình trạngThường cao hơn giá thị trường vì tính theo giá mua vào từ người bán
Giá với riêng mìnhBạn muốn nhận bao nhiêu thì mới chịu rời món đồ, tính cả kỷ niệmKhông ai trả thay bạn, chỉ dùng để tự quyết bán hay giữ

Hai cơ sở đầu nhìn từ phía người bán, cơ sở thứ ba nhìn từ phía người phải mua lại, cơ sở cuối nằm hẳn trong lòng chủ đồ. Khi ai đó đưa một mức giá, hỏi họ đang nói theo cơ sở nào là cách nhanh nhất để biết mức đó dùng được vào việc gì. Nhầm cơ sở là nguồn gốc của phần lớn những lần thấy "giá lệch xa quá".

Mỗi mục đích nghiêng về cơ sở giá nào

Bán gấp. Nghiêng hẳn về giá thanh lý. Người mua gánh rủi ro và thời gian ôm hàng nên trừ vào giá; bài riêng về bán gấp giải thích từng khoản bị trừ và cách bớt thiệt.

Bán thong thả. Lấy giá thị trường làm mục tiêu, nhưng người bán phải chấp nhận chi phí của việc chờ: món đồ nằm đó, trào lưu có thể đổi, có khi phải trả phí ký gửi. Mục tiêu đúng là giá thị trường trừ chi phí chờ, không phải giá chào cao nhất từng thấy.

Mua vào. Người mua cần một mức trần riêng, dựng từ giá có thể bán lại thực tế và trừ hao những gì chưa kiểm được. Mức trần đó thấp hơn giá thị trường, vì người mua gánh phần rủi ro chưa biết.

Chia trong gia đình. Thường dùng giá thị trường tại một mốc thời điểm chung, vì mục tiêu là công bằng giữa các phần, không phải bán. Nếu cả nhà đã quyết bán hết rồi chia tiền thì mức cần biết lại là giá bán được thật sau phí.

Bảo hiểm. Nghiêng về giá thay thế, tức là chi phí mua lại một món tương đương. Khai theo giá bán gấp là tự làm mình thiệt khi có sự cố.

Cho tặng và cầm cố. Cho tặng thường cần giá thị trường để hai bên hiểu món quà lớn tới đâu và để giấy tờ rõ ràng; nơi nhận cầm thì tính trên giá thanh lý, vì họ nghĩ tới lúc phải bán món đồ nếu không được chuộc.

Thời điểm và nơi bán cũng là một phần của mức giá

Một mức giá đồ sưu tầm luôn gắn với một thời điểm. Trào lưu sưu tầm lên xuống theo năm: có giai đoạn nhiều người tìm một dòng gốm, rồi vài năm sau người tìm ít đi và giá chững lại. Một mức ghi từ mười năm trước, dù khi đó đúng, hôm nay chỉ còn là dấu vết lịch sử. Khi đọc tờ ước giá cũ trong ngăn kéo của ông bà, hãy xem ngày ghi trước khi xem con số.

Nơi bán cũng làm giá khác đi. Cùng một bộ ấm chén, bán ở thành phố có nhiều người chơi cùng mảng sẽ dễ gặp người trả cao hơn so với bán ở nơi ít người biết tới loại đồ đó. Bán qua người trung gian thì có phí, bán qua phiên đấu giá thì có phí cho cả hai phía và có thời gian chờ, bán riêng cho người quen thì nhanh nhưng ít người cạnh tranh trả giá. Mỗi kênh cho ra một mức "thực nhận" khác, dù giá ghi trên giấy có vẻ giống nhau.

Vì vậy khi so hai mức giá, cần so cùng thời điểm và cùng kênh. Đem giá trúng một phiên đấu giá ở nước ngoài ra so với giá người mua dạo trả ở quê là so hai thứ khác hẳn nhau. Cách làm gọn là ghi kèm mỗi mức giá tham khảo ba thông tin: thời điểm, nơi, và đó là giá chào hay giá đã thực sự trao tay. Bài trong mục tìm giá tham khảo của trang đi sâu vào việc này.

Giá trị tình cảm: có thật, nhưng không ai trả thay bạn

Đồ gia truyền thường mang một phần giá trị không ghi được vào sổ: chiếc ấm ông nội dùng mỗi sáng, chiếc tủ mẹ mang theo khi về nhà chồng. Phần giá trị đó có thật và đáng được tôn trọng. Nhưng trong mọi giao dịch với người ngoài, nó gần như không được tính. Người mua trả cho tuổi, độ hiếm, tình trạng và nhu cầu thị trường, không trả cho kỷ niệm của gia đình bạn.

Điều này không có nghĩa là bỏ qua tình cảm. Nó có nghĩa là tách hai thứ ra. Khi tự hỏi có nên bán không, hãy dùng giá với riêng mình: nếu người ta trả đúng giá thị trường mà bạn vẫn thấy tiếc, thì có lẽ chưa nên bán. Khi ngồi với người mua, hãy dùng giá thị trường, vì nói với họ "món này cả nhà quý lắm" không làm họ trả thêm, có khi còn làm họ thấy bạn khó bán và ép giá.

Trong chia thừa kế, giá trị tình cảm lại quay về bàn. Một người con có thể sẵn lòng nhận chiếc tủ với mức tính cao hơn giá thị trường chỉ vì muốn giữ đồ của mẹ. Chuyện đó hoàn toàn được, miễn là cả nhà cùng biết và cùng đồng ý, và mức tính được ghi rõ là mức thoả thuận trong nhà chứ không phải giá thị trường. Ghi rõ như vậy để sau này không ai đem mức đó ra so với giá bán thật rồi cho là mình bị thiệt.

Ghi mục đích ngay trên tờ ước giá

Một tờ ước giá tử tế cho đồ trong nhà không cần dài, nhưng nên có đủ mấy dòng sau. Thứ tự này cũng là thứ tự nên nghĩ khi ước giá.

  1. Mục đích: ghi một câu, ví dụ "ước để chia giữa ba anh em, không bán" hoặc "ước để khai bảo hiểm".
  2. Cơ sở giá: giá thị trường, giá thanh lý, giá thay thế, hay mức thoả thuận trong nhà.
  3. Thời điểm: ngày ước giá, vì giá đồ sưu tầm trôi theo thời gian.
  4. Mô tả món đồ: loại, kích thước, tình trạng thấy được, chỗ sứt mẻ hay đã sửa, ảnh chụp kèm.
  5. Căn cứ: những món tương tự đã bán được, ở đâu, khi nào; ghi rõ cái nào là giá chào, cái nào là giá đã trao tay.
  6. Người ước: tự ước, nhờ người trong nghề, hay có tổ chức thẩm định ký tên.
  7. Điều chưa chắc: ví dụ "chưa xác định được thật giả" hoặc "chưa rõ nguồn gốc trước năm nào".

Dòng cuối thường bị bỏ, nhưng lại quan trọng nhất. Một mức giá kèm câu "chưa xác định thật giả" là lời nhắc trung thực rằng mức đó có thể sụp nếu món đồ không như mong đợi. Phần nhận thật giả, giám định là một đề tài riêng; ở đây chỉ cần ghi là đã kiểm hay chưa.

Khi nào nên dừng tự ước và hỏi người có chuyên môn

Tự ước giá là đủ cho rất nhiều việc trong nhà. Nhưng có những tình huống mà một mức tự ước là không đủ chắc, hoặc không được bên kia chấp nhận.

  • Món đồ có thể là cổ vật theo Luật Di sản văn hoá: việc đăng ký, mua bán, chuyển nhượng có quy định riêng, nên hỏi Sở quản lý văn hoá cấp tỉnh trước khi làm gì với nó.
  • Mức giá dùng để chia tài sản mà trong nhà đã có người không đồng ý: lúc đó cần một bên độc lập, và nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn về cách làm cho đúng thủ tục.
  • Cần giấy tờ có người ký tên chịu trách nhiệm, ví dụ để nộp cho một cơ quan hay tổ chức yêu cầu: đây là việc của thẩm định giá chính thức, đã có hướng dẫn riêng ở AI Định Giá.
  • Khai bảo hiểm cho món giá trị lớn: doanh nghiệp bảo hiểm có thể đòi một ý kiến định giá từ bên ngoài.
  • Bạn chưa tìm được món tương tự nào đã bán: không có căn cứ thì mọi con số tự đặt ra đều là đoán.
  • Món đồ thuộc mảng bạn hoàn toàn không biết: hỏi vài người trong nghề, độc lập với nhau, rồi so.

Khi nhờ người khác ước giá, hãy nói rõ mục đích như đã nói ở trên, và hỏi họ có ý định mua món đó không. Người đang muốn mua thì khó đưa ra một ý kiến không thiên lệch; điều đó không có nghĩa họ xấu, chỉ là vị trí của họ khác.

Câu hỏi thường gặp

Giá thị trường của đồ cổ có phải là giá người ta rao trên mạng không?

Không. Giá rao là giá chào, là mức người bán mong được trả, chưa chắc có ai trả. Giá thị trường gần với mức mà người bán và người mua hiểu biết thật sự gặp nhau khi không ai bị ép, nên phải tìm những lần đã trao tay thật mới biết được.

Vì sao người mua đồ cũ trả thấp hơn nhiều so với giá trong cửa hàng?

Vì họ mua để bán lại. Họ phải trừ đi rủi ro món đồ không như mong đợi, thời gian ôm hàng, chi phí sửa sang, phí bán và phần lời. Giá trong cửa hàng là giá chào cho người mua cuối, còn giá họ trả cho bạn là giá thanh lý.

Ước giá để chia trong nhà có cần thuê người thẩm định không?

Không bắt buộc nếu cả nhà đồng ý với một cách ước. Khi có người không đồng ý, hoặc món đồ giá trị lớn, nên có một bên độc lập. Còn câu hỏi ai được chia, chia theo di chúc hay theo pháp luật thì nên hỏi luật sư trên AI Cố Vấn.

Giá trị tình cảm có được tính khi bán đồ gia truyền không?

Người mua bên ngoài gần như không trả cho kỷ niệm của gia đình bạn. Giá trị tình cảm chỉ nên dùng để tự quyết có bán hay không, hoặc để các thành viên trong nhà thoả thuận với nhau khi một người muốn giữ món đó.

Một tờ ước giá cũ của ông bà để lại còn dùng được không?

Dùng được như một dấu vết cho biết món đồ từng được đánh giá thế nào, nhưng giá đồ sưu tầm trôi theo trào lưu và thời gian. Cần ước lại theo thời điểm hiện nay trước khi dùng cho bất kỳ việc gì như bán, chia hay khai bảo hiểm.

Nếu chưa biết món đồ thật hay giả thì có nên ước giá không?

Vẫn ước được, nhưng phải ghi rõ trên tờ ước giá rằng chưa xác định thật giả. Mức giá đó chỉ đúng nếu món đồ đúng như mô tả. Với món đồ có thể giá trị lớn, nên xác định thật giả trước khi dựa vào mức giá để quyết định việc gì.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138